Agenda

 

 

De Kroniek van de Beemster:
1613, een jaar na de droogmaking

 

Ter gelegenheid van het 375 jaar bestaan van de Beemster werd 'de Kroniek voor de Beemster,' geschreven door A.J.Kölker, uitgegeven. Het boek kon bij intekening besteld worden, waardoor de oplage niet zo heel erg groot was. Tegenwoordig is het boek amper meer verkrijgbaar. Voor wie zich de gelukkige eigenaar van dit boek mag noemen, is het leuk om die Kroniek eens door te bladeren. Echter de tekst is vaak die van de Gouden Eeuw, opgetekend uit archieven. Daarom is www.beemster-400.nl van plan er zo af en toe een jaargang uit te pikken om dat in de huidige taal te verwoorden. Het kan natuurlijk nooit volledig zijn, maar het geeft wel een indruk van de eerste jaren van het bestaan van de droogmakerij, voorlopig te beginnen met het jaar 1613. De Beemster had zijn eerste winter droog doorgemaakt....

7.743 zakken kool- en raapzaad
In het eerste jaar na de droogmaking werd in de nieuwe polder al druk gezaaid en kon er in dat zelfde najaar ook al geoogst worden.

Tarwe, gerst en haver deden het heel goed, maar het waren vooral het koolzaad en raapzaad, die wel een heel rijkelijke oogst opleverde. Leeghwater vertelde opgetogen, dat hij van Dirck van Oss had gehoord, dat er niet minder dan zeven duizend zeven honderd en drie en veertig zakken koolzaad waren binnengehaald. Hij voorspelde dat alle oliemolens in Noord-Holland wel een jaar nodig zouden hebben om dat alles tot olie te verwerken.


Verschil tussen koolzaad en raapzaad
In Nederland worden een aantal planten met oliehoudend zaad onderscheiden. De twee die onderling de meeste verwarring stichten zijn:
- Koolzaad, met de officiële naam Brassica Napus L. Deze plant wordt in het Duits Raps genoemd. Volgens de Flora van Heymans en Theysse steken bij deze plant de bloemknoppen boven de (reeds bloeiende) bloemen uit. Ook zijn hier alle bladen blauwachtig van kleur.
- Raapzaad, met de naam Brassica Rapa L. Deze plant heet in het Duits Rübsamen. Bij deze plant zitten de bloemknoppen juist lager dan de al bloeiende bloemen. Een ander verschil is dat de bovenste bladen blauwachtig van kleur zijn, maar de onderste grasgroen.

Een brug over de Ringvaart
- 29 maart 1613
Nu de Beemster drooggemalen was, wilden inwoners van de Rijp ook een verbinding over de Beemsterringvaart. De toestemming om een brug te bouwen was nog niet binnen of de Rijpers kwamen al met materiaal aanslepen. Ze vonden het zo belangrijk, deze verbinding, dat ze de brug uit eigen zak betaalden
Er bleken maar twee dagen voor nodig te zijn om de brug te bouwen. Leeghwater zelf hield zich met er mee bezig en timmerde dat het een lieve lust was. De eerste wagen, die in letterlijke zin over de brug kwam, was die van Ysbrant Jans de Lange.


De rechtspraak in de Beemster
Het duurde niet lang of in de pas drooggevallen Beemster vestigden zich de eerste bewoners in houten huizen en hutten: arbeiders, boerenknechten en kleine ondernemers. Ze kwamen van dichtbij en ver, uit de grote steden en zelfs uit de omringende landen. Allemaal in de hoop op het nieuwe land een bestaan op te bouwen. Vaak waren ze van niet al te best allooi en het gebeurde nogal eens dat er gevochten, gestolen en zelfs gemoord werd. De rechtspraak in de Beemster was in 1613 nog niet geregeld, maar rechters uit Purmerend en omliggende dorpen daagden op hun eigen houtje de nieuwe Beemsterlingen voor de vierschaar. Dat zat het Dijkbestuur natuurlijk lang niet lekker en besloten werd dat de Beemster een eigen baljuw kreeg. Er werd ook een rechter aangesteld om vonnissen te vellen.